XVII.YÜZYIL ÂŞIKLARI VE İZ BIRAKAN TEMSİLCİLERİ

Bu yüzyılda yaşayan âşıklardan: Âşık Ömer, Karaca Oğlan, Erçişli Emrah ve Gevheri gibi önemli âşıkları tanıtmaya çalışacağım.

ÂŞIK ÖMER

Doğum ve ölüm tarihi hakkında ki bilgiler pek sağlıklı değildir. Âşık Ömer’e Konya ilinin Hadim ilçesinin Gözleve (Korualan) köyü, Aydın ili ve Kırım’da Gözleve(Eupatoria) adıyla bilinen yerleşim birimi sahiplenmektedir. Kırım’da Gezleve adıyla bilinen Karadeniz sahilindeki köyde Âşık Ömer’le ilgili rivayetlere rastlanmamakla birlikte Kırım Türkleri, Âşık Ömer’e daima sahip çıkmışlardır.

Kırım Türkleri arasında onun şiirleri bestelenmiş, geçmişte meclislerde okunmuş, günümüzde ise okunmaya da devam etmektedir. Sibirya sürgününde yanlarında götürdükleri eserlerden biri Âşık Ömer Divanı’dır. Bu nedenden dolayı Bu Divan Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te kiril harfleriyle yayımlanma şansını bulmuştur. Âşık Ömer, Karaca Oğlan’dan sonra ünü bütün Türk dünyasına yayılan ve Türk dünyasının ortak âşığı sıfatını kazanmış önemli şairlerden biridir.

Üsküdarlı Hasib’in Risale-i Vefayât adlı eserinde Âşık Ömer’in vefat tarihi 1707 yılı olarak verilmektedir. Mezarı ise İstanbul’dadır. Elde bulunan eserlerinden hareketle Âşık Ömer’in bir ordu şairi olduğu söylenebilir. Divan’ındaki şiirleri arasında ise savaşları konu edinenler azımsanmayacak derecededir. Eserinden hareket ettiğimizde şairin Osmanlı-Rus savaşına da katıldığı öğrenilir. Âşık Ömer’in eserlerine baktığımızda onun Bursa, Varna, Sakız, tunca, İstanbul, Sinop ve Bağdat gibi yerleşim merkezlerini gezdiği tahmin edilmektedir. Eserlerinde IV. Mehmet(1642-1693)’den itibaren Osmanlı İmparatorluğunun dört padişahın söz etmektedir. Bunların arasında II. Ahmet (1643-1691)’in özel bir yeri vardır.

Âşık Ömer medrese öğrenimi görmüş bir âşıktır. Ömer’in hem medrese öğrenimi görmesi hem de Hafız Divanı’nı, Bostan’ı ve Mesnevi’yi incelemesi onun iyi derecede Farsça bildiği anlaşılır. Bir mısrasında “Arabî, Farsü bilmeyen dile minnet eylemem.” dediğine bakılırsa, Farsçanın dışında Arapça’da bilmektedir. Ömer’in şiirlerinin bazıları klasik formda bestelenerek günümüzde bile musiki meclislerinde okunmaktadır. Âşık Ömer’in eserleri incelendiğinde hem hece hem de aruz vezniyle şiirler yazdığı görülür. Divanının hem matbu hem de yazma nüshaları olmakla birlikte pek çok cönkte de onun eserlerine rastlanılmaktadır.

Âşık Ömer’in, mahlası diğer Ömer mahlaslı başka âşıklarında olması onun şiirlerinin karışmasına neden olmuştur. Şair Ömer mahlasının dışında Derviş Nihanî, ve Adlî mahlaslarını da kullanmıştır. Âşık Ömer’in Türk şiirine getirdiği yeniliklerden biri 58 dörtlükten oluşan Şairnâmesidir. Bu şiirde döneminden önce ve zamanında yaşamış olan 47 âşığın (Âhî, Bağzade, Dağlı Mustafa, Deli Balta, Emirzade, Gedayî, Halil(Bursalı), Karaca Oğlan, Kâmil, Katibî, Köroğlu, Kuloğlu, Meyli, Öksüz Âşık, Sipahî, Yazıcı, Yegânî vb. yanında 88 şairden de bahsetmektedir. Âşık Ömer’in Şerifi adlı bir şairden övgü ile söz etmesi, araştırıcılarda Şerifi’nin onun ustası olduğu düşüncesini ön plana çıkarmıştır. Safayî tezkiresinde Şerifî’nin Kırımlı olduğu ve öğrenimini tamamladıktan sonra Rumeli’ye gittiğinden söz edilmektedir.

“Şerîfî değil mi cümleye üstad

Ol değil mi bizi eyleyen irşâd(Ergun 1936:433)”

Âşık Ömer’in İstanbul ve semtlerini anlatan destanı da ünlüdür. O ayrıca hayvanlarla ilgili uzun destanlar da yazan bir âşıktır. Ömer şiirlerinden hareketle Nesimî, Ahmed Paşa, Fuzulî, Nef’î ve Bakî gibi şairlerin az da olsa etkisi altında kaldığı söylenebilir. Onların şiirlerine nazireler yazması; gazel, murabba, satranç, kalenderi, müstezad gibi şekillerin örneklerini vermesi bu görüşü kuvvetlendirmektedir. Ayrıca Ahmet Paşa, Fuzuli ve Ataî gibi şairlerin şiirlerine nazirelerde yazmıştır.

Ömer’in şiirlerine ise Âhu, Rûhî, Levnî, Siyâhî ve Şevkat gibi şairler nazireler yazmışlardır. XX. yüzyıl âşıklarından Bardızlı Nihanî’de onun için bir medhiye söylemiştir. Âşık Ömer, şiirlerinde âşk, tabiat ve sevginin yanında kahramanlık ve tasavvuf konusunu da işlemiştir. Âşık Ömer’in ismi kendisinden sonra şairnâme yazan Gubarî ve Hızrî’de geçmektedir. Ayrıca Sivaslı âşıklar Rusatî XIX. yüzyıl, Feryadî, Emsalî, İsmetî, Noksanî ve Talip Kılıç(XX. yüzyıl) şairnâmelerinde Âşık Ömer’den bahsederler.

“DERDE

Dedi bir pir bana pişman olursun

Razın açma Hüda’dan gayrı ferde

Vücudun şehrine sultan olursun

Sabredersen Eyyüp misali derde

Sanma isteyenler murada ermez

Kimsenin ettiği yanına kalmaz

Zalimin zulmune Hak kail olmaz

Ya mazlumun ahı kalır mı yerde

İste muradını bârî Huda’dan

Bekle tevekkülü geçme rızadan

Yakar Arş u Kürs’ü geçer semadan

Feryad-ı garibe olur mu perde

Felek camlar sundu semler alursun

Kurtulmaz ebedî gamda kalursun

Namerde yâr olma namerd olursun

Merd olursun yâr ol merd oğlu merde

Ömer köpeklerin olsun dil bağı

Tevekküle bend et can ile teni

Gam çekme murada erdirir seni

Biçare devletin var ise serde( Ergun 1936:32-33)”

Kaynakça: Açıköğretim Kaynakları

Edebigünlüklerim tarafından yayımlandı

Bu sayfayı yazarlarımızın hayatından kısaca bahsetmek ve onları taniyabilmek adına düzenlenmekte olup arada deneme yazıları da yayınlamak için kullanıyorum.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: